Định hướng thực tiễn và tránh hai cực đoan

Vì sao cần hiểu phần này?

Hai cán bộ cùng gặp một vấn đề phức tạp ở địa phương. Người thứ nhất muốn xử lý ngay bằng mệnh lệnh hành chính cho nhanh. Người thứ hai muốn tìm nguyên nhân sâu xa trước rồi mới quyết định. Cả hai đều có lý do để làm vậy, nhưng khác nhau ở chỗ người thứ hai có một lập trường làm nền: họ biết mình đang nhìn vấn đề từ đâu và nên đi theo hướng nào.

Phần này trả lời câu hỏi: triết học làm được gì cho người hành động, và nó không làm được gì. Nắm chắc điều này giúp bạn tránh hai kiểu sai phổ biến khi học và khi vận dụng.

Triết học là la bàn, không phải bản đồ

Tài liệu nêu rõ: triết học Mác - Lênin không phải "đơn thuốc vạn năng". Nó trang bị cho ta các khái niệm, phạm trù và quy luật chung, tức là tư duy ở cấp độ khái quát.

Hình dung đơn giản: triết học giống la bàn. La bàn chỉ cho bạn hướng chung và giúp bạn không đi lạc. Muốn biết đường cụ thể có dốc không, có hố không, thì cần bản đồ địa hình, tức là tri thức khoa học chuyên ngành và kinh nghiệm thực tiễn.

ẩn dụ này đúng ở chỗ: các nguyên lý của phép biện chứng duy vật phản ánh những mối liên hệ phổ biến nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy, nên có giá trị định hướng trong mọi trường hợp, không chỉ trong một ngành. Nó sai ở chỗ: la bàn tốt vẫn không cho biết chi tiết địa hình. Vì vậy tài liệu yêu cầu kết hợp tri thức chung với tri thức thực tiễn.

Hai thái cực cần tránh

Tài liệu chỉ ra hai thái cực đối lập nhau:

Tài liệu nhấn mạnh: mỗi nguyên lý chung phải được xem xét theo quan điểm lịch sử, gắn với các nguyên lý khác và gắn với "kinh nghiệm cụ thể của lịch sử".

Ví dụ 1: vấn đề tôn giáo

Tài liệu dùng vấn đề thái độ đối với tôn giáo để minh họa. Bạn có thể làm theo ba bước:

1. Xác định nguyên nhân. Theo tài liệu, tôn giáo là hiện tượng xã hội có nguyên nhân khách quan. Trong xã hội có giai cấp, chính sách áp bức xã hội là nguồn gốc chủ yếu.

2. So hai lập trường. Xuất phát từ duy vật, ta tìm nguyên nhân vật chất và loại trừ chúng. Xuất phát từ duy tâm, ta chỉ dùng cấm đoán, và tài liệu cho rằng cách này "không thể dẫn đến kết quả".

3. Rút ra cách làm. Tài liệu nêu lập trường của nó: chủ trương tự do tín ngưỡng, đồng thời xây dựng xã hội không còn người bóc lột người, để loại trừ nguồn gốc xã hội sản sinh ra tôn giáo.

Ví dụ 2: kết luận của Đại hội VI

Tài liệu dẫn kết luận mới của Đại hội VI về quan hệ sản xuất: lực lượng sản xuất bị kìm hãm không chỉ khi quan hệ sản xuất lạc hậu, mà cả khi quan hệ sản xuất phát triển không đồng bộ, có những yếu tố "đi quá xa" so với trình độ lực lượng sản xuất.

Đây là một kết luận chung, có tính khái quát cao. Nó chưa phải là chính sách cụ thể. Chính nó là cơ sở để xác định nhiều chính sách mới, đúng đắn hơn cho phát triển kinh tế - xã hội. Nói cách khác, triết học cho hướng nhìn, còn chính sách cụ thể phải dựa thêm vào tình hình thực tế.

Tự kiểm tra

Nguồn

• CQGTHMLN - CHƯƠNG 1 - 2 .pptx, trang 28-30

• FatuIva topographic map-blank.svg, Ảnh: Sémhur, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0