Khi ôn bài, nhiều bạn đọc lại vở, tô đậm sách giáo khoa hoặc xem lại lời giải mẫu. Những cách này cho cảm giác đang học, nhưng nghiên cứu cho thấy có một cách đơn giản hiệu quả hơn hẳn: tự nhớ lại kiến thức bằng cách trả lời câu hỏi. Cách này gọi là luyện tập truy hồi (retrieval practice).
Đọc lại cho cảm giác đã hiểu, nhưng dễ lầm
Khi đọc lại một trang vở lần thứ hai, mọi thứ trông quen với mắt, và cảm giác quen đó dễ bị nhầm thành "mình đã nhớ". Nhưng nhận ra một câu khi nhìn thấy nó khác hẳn với tự viết ra câu đó khi đứng trước đề thi trống.
Phòng thi chỉ hỏi bạn một việc: tự lấy kiến thức ra từ trí nhớ. Vì vậy cách ôn tốt nhất là luyện chính việc đó.
Luyện tập truy hồi là gì
Luyện tập truy hồi là mọi cách buộc bạn tự nhớ lại thông tin mà không nhìn tài liệu:
- làm câu hỏi trắc nghiệm hoặc tự luận;
- lật thẻ flashcard và trả lời trước khi xem mặt sau;
- gấp sách lại và viết ra những gì vừa học;
- giảng lại một bài cho người khác nghe.
Điểm chung là não phải "tìm" thông tin, chứ không chỉ "nhận ra" nó. Chính nỗ lực tìm lại này làm trí nhớ bền hơn.
Bằng chứng từ nghiên cứu
Trong một thí nghiệm nổi tiếng năm 2006, Roediger và Karpicke cho sinh viên đọc các đoạn văn rồi chia làm hai nhóm: một nhóm đọc lại, một nhóm làm bài kiểm tra nhớ lại (không có đáp án). Khi kiểm tra ngay sau đó vài phút, nhóm đọc lại nhớ tốt hơn một chút. Nhưng sau một tuần, nhóm làm bài kiểm tra nhớ được nhiều hơn rõ rệt. Điều đáng chú ý là nhóm đọc lại lại tự tin hơn về trí nhớ của mình.
Năm 2011, Karpicke và Blunt so sánh luyện tập truy hồi với vẽ sơ đồ tư duy (một cách học được nhiều người yêu thích). Nhóm luyện tập truy hồi làm tốt hơn ở bài kiểm tra sau một tuần, kể cả với các câu hỏi đòi hỏi suy luận chứ không chỉ nhớ.
Bài tổng quan năm 2013 của Dunlosky và cộng sự xếp làm bài kiểm tra luyện tập vào nhóm hiệu quả cao nhất trong các phương pháp học phổ biến, trong khi đọc lại và tô đậm được xếp hiệu quả thấp.
Làm sai cũng có ích, miễn là có đáp án
Nhiều bạn ngại làm đề khi chưa học xong vì sợ sai. Thực ra, một nghiên cứu năm 2009 của Kornell, Hays và Bjork cho thấy cố trả lời một câu, kể cả khi trả lời sai, rồi được xem đáp án ngay sau đó, giúp nhớ đáp án tốt hơn so với chỉ đọc đáp án từ đầu.
Điều kiện quan trọng là phải có phản hồi: biết mình sai ở đâu và đáp án đúng là gì. Làm đề mà không xem lại đáp án thì dễ nhớ luôn cả câu trả lời sai.
Cách luyện tập truy hồi hằng ngày
- Làm câu hỏi trước, đọc lý thuyết sau. Khi ôn một chương, thử làm vài câu trước để biết mình hổng ở đâu, rồi mới đọc lại đúng phần đó.
- Tự viết ra trước khi xem đáp án. Với câu trả lời ngắn và tự luận, hãy viết câu trả lời của bạn rồi mới so với đáp án, đừng "nghĩ trong đầu là được".
- Xem kỹ câu sai. Ghi lại vì sao sai và làm lại câu đó vài ngày sau.
- Trộn các dạng bài. Khi đã quen từng dạng, hãy làm các đề trộn nhiều chương. Phòng thi không báo trước câu nào nằm ở chương nào, nên bạn cần luyện cả việc nhận ra dạng bài.
- Kết hợp với ôn tập ngắt quãng. Mỗi lần ôn nên là một lần tự trả lời câu hỏi, và các lần ôn nên cách nhau vài ngày (xem bài Ôn tập ngắt quãng).
Trên Học nè
Mọi chế độ học của Học nè đều là luyện tập truy hồi:
- Học từng câu: bạn trả lời trước, rồi mới biết đúng sai. Mặc định Học nè không hiện đáp án ngay khi bạn sai, để bạn thử lại; nếu bấm "Bỏ qua", đáp án và lời giải sẽ hiện ra. Câu sai được hỏi lại sau vài câu.
- Kiểm tra thử: làm cả đề như thi thật, nộp bài rồi xem từng câu kèm lời giải.
- Flashcard: bạn tự trả lời trong đầu, lật thẻ để kiểm tra, rồi chọn mức độ nhớ.
Bạn có thể học các đề được chia sẻ công khai mà không cần đăng nhập. Khi đăng nhập, tiến độ và lịch ôn được lưu cho bạn.
Nguồn
- Roediger, H. L., & Karpicke, J. D. (2006). Test-enhanced learning: Taking memory tests improves long-term retention. Psychological Science, 17(3), 249-255.
- Karpicke, J. D., & Blunt, J. R. (2011). Retrieval practice produces more learning than elaborative studying with concept mapping. Science, 331(6018), 772-775.
- Kornell, N., Hays, M. J., & Bjork, R. A. (2009). Unsuccessful retrieval attempts enhance subsequent learning. Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition, 35(4), 989-998.
- Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J., & Willingham, D. T. (2013). Improving students' learning with effective learning techniques. Psychological Science in the Public Interest, 14(1), 4-58.