Từ kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025, phần Đúng/Sai chiếm 4 trên 10 điểm ở mọi môn thi trắc nghiệm có phần này, tức tất cả các môn trừ Ngoại ngữ. Đề kiểm tra định kì ở cấp THPT theo Công văn 7991/BGDĐT-GDTrH của Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng có phần Đúng/Sai. Một câu Đúng/Sai tốt khó viết hơn một câu nhiều lựa chọn: bốn ý phải cùng xoay quanh một tình huống, nhưng mỗi ý lại phải đứng vững một mình.
Bài này dành cho giáo viên, tổng hợp cấu trúc chính thức và những kinh nghiệm viết câu hỏi để phần Đúng/Sai đo đúng điều bạn muốn đo.
Một câu Đúng/Sai gồm những gì
- Đoạn dẫn: một tình huống, một bộ số liệu, một đoạn trích, một thí nghiệm, một bảng hay một đồ thị.
- Bốn ý a), b), c), d): mỗi ý là một nhận định về đoạn dẫn. Học sinh chọn Đúng hoặc Sai cho từng ý.
- Cách tính điểm trong kỳ thi tốt nghiệp: đúng 1 ý được 0,1 điểm, đúng 2 ý được 0,25 điểm, đúng 3 ý được 0,5 điểm, đúng cả 4 ý được 1 điểm.
- Trong đề kiểm tra định kì theo Công văn 7991: phần Đúng/Sai được 2 điểm; môn nào không dùng dạng trả lời ngắn thì chuyển 2 điểm của dạng đó sang phần Đúng/Sai. Phụ lục của công văn cũng ghi rằng một số tài liệu gọi dạng này là "nhiều lựa chọn phức hợp".
Trên thế giới, dạng câu nhiều ý Đúng/Sai trên cùng một đoạn dẫn đã được nghiên cứu từ nhiều thập kỷ (Frisbie, 1992).
Viết đoạn dẫn
- Đoạn dẫn phải là chất liệu để suy luận. Nếu học sinh trả lời được cả bốn ý mà không cần đọc đoạn dẫn, đoạn dẫn chỉ là trang trí. Hãy để các ý buộc học sinh đọc, tính toán hoặc đối chiếu với thông tin trong đoạn dẫn.
- Một tình huống, nói rõ ràng. Số liệu chính xác và thống nhất, hình vẽ rõ, đơn vị đầy đủ. Một chi tiết mơ hồ trong đoạn dẫn có thể làm hỏng cả bốn ý.
- Ngắn nhất có thể. Đoạn dẫn dài làm học sinh mất thời gian đọc mà không đo thêm được gì.
Viết từng ý
Những kinh nghiệm dưới đây được rút ra từ các nguyên tắc viết câu hỏi trắc nghiệm (Haladyna và cộng sự, 2002), điều chỉnh cho dạng Đúng/Sai:
- Mỗi ý chỉ một nhận định. Đừng nối hai mệnh đề bằng "và": nếu một nửa đúng, một nửa sai, học sinh không biết phải chọn gì.
- Tránh những từ làm lộ đáp án. Học sinh có kinh nghiệm biết rằng ý có "luôn luôn", "không bao giờ", "tất cả" thường là Sai. Chỉ dùng những từ này khi chúng thật sự cần về mặt chuyên môn.
- Tránh phủ định kép. Nếu phải dùng phủ định, hãy làm nổi bật chữ "không".
- Hạn chế để ý sau dựa vào kết quả ý trước. Nếu ý c) chỉ làm được khi đã làm đúng ý b), một lỗi sẽ làm học sinh mất hai ý. Khi buộc phải nối tiếp, hãy để mỗi ý vẫn kiểm tra một kỹ năng riêng.
- Ý Sai phải sai vì một hiểu lầm có thật. Ý Sai tốt nhất là một nhầm lẫn học sinh hay mắc, không phải một lỗi đánh máy hay một chi tiết vụn vặt.
- Cân đối số ý Đúng và Sai trong cả đề, và đừng lặp một khuôn cố định như "Đúng, Đúng, Sai, Sai" ở mọi câu.
- Trải đều mức độ. Trong ma trận theo Công văn 7991, cột Đúng/Sai cũng được chia theo Biết, Hiểu, Vận dụng. Bốn ý của một câu có thể ở các mức khác nhau, chẳng hạn a) và b) ở mức biết, hiểu, còn c) và d) ở mức vận dụng.
Vì sao cách tính điểm quan trọng khi ra đề
Thang điểm không tăng đều: một câu chỉ cho trọn 1 điểm khi đúng cả bốn ý, còn đúng ba ý chỉ được một nửa. Vì vậy một ý viết mơ hồ có thể làm một học sinh hiểu bài mất ngay 0,5 điểm. Trước khi dùng một câu, hãy đọc lại từng ý và tự hỏi: có cách hiểu nào khiến đáp án khác đi không? Tốt nhất là nhờ một đồng nghiệp làm thử mà không xem đáp án.
Cũng nên biết mức điểm có được nhờ đoán. Mỗi ý có xác suất đoán đúng là 1/2, nên xác suất đoán đúng cả bốn ý chỉ là 1/16. Tính theo thang điểm trên, một học sinh đoán ngẫu nhiên toàn bộ được trung bình khoảng 0,31 điểm mỗi câu, tức khoảng 1,2 điểm cho cả phần Đúng/Sai bốn câu. Khi đọc kết quả của lớp, hãy nhớ rằng điểm phần này không bắt đầu từ 0.
Một ví dụ
Đoạn dẫn: Cho hàm số f(x) = x³ − 3x + 1.
- a) Đạo hàm của hàm số là f'(x) = 3x² − 3. (Đúng)
- b) Hàm số đồng biến trên khoảng (−1; 1). (Sai)
- c) Giá trị cực tiểu của hàm số bằng −1. (Đúng)
- d) Phương trình f(x) = 0 có đúng ba nghiệm thực phân biệt. (Đúng)
Vì sao đây là một câu tốt:
- Cả bốn ý xoay quanh một hàm số, nhưng mỗi ý kiểm tra một kỹ năng riêng: tính đạo hàm, xét tính đơn điệu, tìm cực trị, biện luận số nghiệm.
- Mức độ tăng dần, từ biết (ý a) đến vận dụng (ý d).
- Ý b) sai vì một nhầm lẫn hay gặp: trên khoảng (−1; 1) đạo hàm âm nên hàm số nghịch biến, không phải đồng biến.
- Ý d) cần kết hợp hai cực trị: giá trị cực đại f(−1) = 3 dương, giá trị cực tiểu f(1) = −1 âm, nên đồ thị cắt trục hoành tại ba điểm.
Soạn câu Đúng/Sai trên Học nè
- Trình soạn đề của Học nè có đủ ba dạng câu của đề thi mới (nhiều lựa chọn, Đúng/Sai, trả lời ngắn) cùng câu tự luận. Với câu Đúng/Sai, bạn nhập đoạn dẫn và bốn ý, rồi đánh dấu Đúng hoặc Sai cho từng ý.
- Nếu đề đã có sẵn trong file, bạn không cần gõ lại: xem cách lấy câu hỏi từ file trong bài Tạo đề thi, đề luyện.
- Tự động phân loại câu hỏi: AI đề xuất mức độ cho từng câu để bạn duyệt lại trước khi áp dụng.
- Khi học sinh luyện trên Học nè, một câu Đúng/Sai được tính là làm được khi đúng cả bốn ý, và trang kết quả cho biết từng ý đúng hay sai.
Xem thêm Cách viết câu hỏi trắc nghiệm tốt và Ma trận và bản đặc tả đề kiểm tra.
Nguồn
- Bộ Giáo dục và Đào tạo, Quyết định 764/QĐ-BGDĐT ngày 08/3/2024 về cấu trúc định dạng đề thi kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông từ năm 2025.
- Bộ Giáo dục và Đào tạo, Công văn 7991/BGDĐT-GDTrH ngày 17/12/2024 về việc thực hiện kiểm tra, đánh giá đối với cấp THCS, THPT.
- Frisbie, D. A. (1992). The multiple true-false item format: A status review. Educational Measurement: Issues and Practice, 11(4), 21-26.
- Haladyna, T. M., Downing, S. M., & Rodriguez, M. C. (2002). A review of multiple-choice item-writing guidelines for classroom assessment. Applied Measurement in Education, 15(3), 309-333.